Seri Muhakeme Usulü Nedir?

Seri Muhakeme Usulü Nedir?

   Seri muhakeme usulü, Cumhuriyet savcısının yürüttüğü soruşturma sonunda bazı suçlarda kamu davasının açılmasının ertelenmesine karar vermediği takdirde, şüphelinin müdafi huzurunda bu yargılama usulünü kabul etmesi şartıyla, savcılığın suçun cezasına yarı oranında indirim uygulamak suretiyle belirlediği yaptırımın mahkeme tarafından denetlenerek hüküm kurulması şeklinde gerçekleştirilen özel bir yargılama usulüdür.

   Seri yargılama usulü, kamu davası açılması için yeterli şüphe olmasına rağmen kamu davası açmak yerine başvurulan özel bir yargılama usulüdür. Seri muhakeme usulüne tâbi olduğu soruşturma dosyasından açıkça anlaşılan suçlarda, bu usul uygulanmaksızın düzenlenen iddianame Cumhuriyet başsavcılığına iade edilir. Yani ilgili Ceza Mahkemesi iddianameyi, Seri Muhakeme Usulü uygulanmak üzere Cumhuriyet başsavcılığına iade eder ve bu usul uygulanmadan iddianameyi kabul edip yargılama faaliyetine girişmez.

   Seri muhakeme usulü, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun (CMK) 250. maddesinde düzenlenmiştir. Seri muhakeme usulü kurumunda yaptırımın dahi savcılık tarafından belirlenir. Mahkeme, sadece denetleme işlevi görür. Ceza hukukunda bu kurum, ceza kararnamesi olarak da nitelendirilir.

Seri Muhakeme Usulü Hangi Hallerde Uygulanır?

   Seri muhakeme usulü, savcılık soruşturması sonunda kamu davası açılması yerine, alternatif bir uyuşmazlık çözüm yöntemi olarak öngörülmüştür. Seri yargılama usulünün uygulanabilmesi için şu şartlar aranmaktadır:

1) Soruşturmanın yapılarak tamamlanmış olması gerekir (CMK m.250/1). Savcılık soruşturma yaparak şüphelinin lehine veya aleyhine olan tüm delilleri toplamalıdır. Kovuşturmaya yer olmadığına dair karar (KYOK, Takipsizlik kararı) verilecek hallerde, savcılık KYOK kararı vermelidir, bu hallerde seri yargılama usulü uygulanamaz.

2) Cumhuriyet savcısı tarafından yapılan seri muhakeme usulünün uygulanması teklifinin şüpheli tarafından müdafii huzurunda kabul edilmesi gerekir (CMK m.250/3). Müdafii bulunmayan şüpheliye CMK madde 150 gereği müdafii görevlendirilmesi yapılır ve Barodan görevlendirilen bir avukat, Seri Muhakeme Usulünün uygulanması teklifi yapılırken şüpheli ile birlikte bulunur. Müdafii olmadan şüpheliye yapılan Seri Muhakeme Usulünün uygulanması teklifi, geçerli değildir ve Usule aykırıdır.

3) Suçun iştirak halinde (birden fazla kişiyle birlikte) işlenmesi halinde tüm şüphelilerin seri yargılama usulünü kabul etmesi gerekir. Şüphelilerden herhangi biri bu usulü kabul etmezse, normal soruşturma ve kovuşturma usulleri uygulanacaktır. Yani Savcılık tarafından düzenlenen iddianame, ilgili ceza mahkemesine gönderilir ve hakimin tayin edeceği ceza, şüpheliye uygulanır.

4) Ön ödeme ve uzlaştırma kapsamındaki suçlarda seri muhakeme usulü uygulanamaz. Seri muhakeme usulü uygulanacak suçlar "mağdursuz" suçlar olarak düzenlendiğinden, bu suçlarda uzlaşma hükümleri uygulanmaz. Suçun, seri yargılama usulünün uygulanabileceği aşağıdaki suçlardan biri olması gerekir (CMK m.250/1):

• • Hakkı olmayan yere tecavüz (TCK m.154, 2. ve 3. fıkra)

  • Genel güvenliğin kasten tehlikeye sokulması (madde 170, 1. ve 3. fıkra)

  • Trafik güvenliğini tehlikeye sokma (TCK m.179, 2. ve 3. fıkra)

  • Gürültüye neden olma (TCK m.183)

  • Parada sahtecilik (TCK m.197, 2. ve 3. fıkra)

  • Mühür bozma (TCK m.203)

  • Resmi belgenin düzenlenmesinde yalan beyan (TCK m.206)

  • Kumar oynanması için yer ve imkan sağlama (TCK m.228, 1. fıkra)

  • Başkasına ait kimlik veya kimlik bilgilerinin kullanılması (TCK m.268)

  • 6136 sayılı Ateşli Silahlar ve Bıçaklar ile Diğer Aletler Hakkında Kanun'un 13. maddesinin 3. fıkrası ile 15. maddesinin 1., 2. ve 3. fıkralarında belirtilen suçlar

  • 6831 sayılı Orman Kanununun 93. maddesinin 1. fıkrasında belirtilen suç

  • 1072 sayılı Rulet, Tilt, Langırt ve Benzeri Oyun Alet ve Makinaları Hakkında Kanunun 2. maddesinde belirtilen suç

  • 1163 sayılı Kooperatifler Kanununun ek 2. maddesinin 1. fıkrasının (1) numaralı bendinde belirtilen suç

Seri Muhakeme Usulünün Şüpheliye Teklif Edilmesi

   Cumhuriyet savcısı seri muhakeme usulünün uygulanmasını teklif etmeden önce şüpheliyi bu usul hakkında bilgilendirir. Seri muhakeme usulünün uygulanması Cumhuriyet savcısı tarafından şüpheliye teklif edilir; şüpheliye uygulanacak yaptırımların neler olduğu açıklanır. Şüphelinin, teklifi müdafi (avukatı) huzurunda kabul etmesi hâlinde seri muhakeme usulü uygulanır. Talebi hâlinde teklifi değerlendirmesi için şüpheliye 1 ayı aşmamak üzere makul bir süre verilir. Şüphelinin seçtiği bir avukatı bulunmaması halinde baro tarafından avukat görevlendirilmesi (CMK madde 150 gereği) istenir.

   Şüphelinin mazereti olmaksızın belirlenen süre içinde gelmemesi veya bu usulün uygulanmasını kabul etmediğini bildirmesi durumunda soruşturmaya genel hükümlere göre devam edilir. Şüpheli, iddianamenin düzenlenmesine kadar Cumhuriyet savcısına başvurarak hakkında seri muhakeme usulünün uygulanmasını talep edebilir. Bu durumda, Cumhuriyet savcısı tarafından seri muhakeme usulü uygulanır. Şüpheli mahkeme tarafından hüküm kuruluncaya kadar seri muhakeme usulünün uygulanmasına yönelik iradesinden vazgeçebilir.

Seri Muhakeme Usulü Nasıl Uygulanır?

   Cumhuriyet savcısı, şüpheliyi seri muhakeme usulünün uygulanmasını teklif etmek amacıyla en kısa sürede davet eder. Davet; telefon, telgraf, faks, elektronik posta gibi iletişim araçlarından yararlanmak suretiyle de yapılabilir. Şüphelinin mazeretsiz olarak davete icabet etmemesi, resmî mercilere beyan edilmiş olup da soruşturma dosyasında yer alan adreste bulunmaması veya yurt dışında olması ya da başka bir nedenle şüpheliye ulaşılamaması hâlinde Cumhuriyet savcısı tarafından bu durum tutanağa bağlanır ve soruşturmaya genel hükümlere göre devam edilir.

1. Savcı Tarafından "Yaptırım" ve "Kişiselleştirme" Kurumlarının Belirlenmesi

Cumhuriyet savcısı, TCK 61/1'de belirtilen hususları göz önünde bulundurarak suçun kanuni tanımında öngörülen cezanın alt ve üst sınırı arasında tespit edeceği temel cezadan yarı oranında indirim uygulayarak veya güvenlik tedbiri belirleyerek yaptırımı belirler (CMK m.250/4). Belirlenen hapis cezası, Cumhuriyet savcısı tarafından koşulları bulunması hâlinde seçenek yaptırımlara çevrilebilir (TCK m.50) veya ertelenebilir (TCK m.51). Cumhuriyet savcısı tarafından şartları bulunması halinde 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.231'de yer alan hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) kurumu da uygulanabilir. Cumhuriyet savcısı, yaptırımı belirlerken TCK m.62'de düzenlenen takdiri indirim nedenlerini uygulayamaz.

2. Savcılığın Talep Yazısı (Talepname)

Cumhuriyet savcısı, şüpheli hakkında seri muhakeme usulünün uygulanmasını yazılı olarak görevli mahkemeden talep etmelidir (CMK m.250/11). Talep yazısı (Talepname), ana hatalarıyla bir iddianamede bulunması gereken unsurları içermelidir. Talep yazısı; isnat olunan suç, olay, yaptırım ve uygulanması talep edilen kişiselleştirme kurumlarını içermelidir. Talepnamede şu hususlara yer verilir:

• Şüphelinin kimliği ve müdafii

• Mağdur veya suçtan zarar görenlerin kimliği ile varsa vekili veya kanuni temsilcisi

• İsnat olunan suç ve ilgili kanun maddeleri

• İsnat olunan suçun işlendiği yer, tarih ve zaman dilimi

• Şüphelinin tutuklu olup olmadığı; tutuklanmış ise, gözaltına alma ve tutuklama tarihleri ile bunların süreleri

• İsnat olunan suçu oluşturan olayların özeti

• Cumhuriyet savcısı tarafından bu usulün uygulanmasının şüpheliye teklif edildiği ve şüphelinin müdafii huzurunda teklifi kabul ettiği

• Belirlenen ceza ve/veya güvenlik tedbirleri ile uygulanmış ise hükmün açıklanmasının geri bırakılması, hapis cezasına seçenek yaptırımlar veya hapis cezasının ertelenmesine ilişkin hususlar

3. Mahkemenin Hüküm Kurması

   Mahkeme, şüpheliyi müdafii (avukatı) huzurunda dinledikten sonra şüphelinin özgür iredesiyle seri muhakame usulünü kabul ettiğini ve eylemin seri muhakeme usulü kapsamında olduğu kanaatine varırsa talep yazısında belirtilen yaptırımdan daha ağır olmamak üzere hüküm kurar. Ancak mahkeme, şüpheli hakkında talepnameden daha hafif bir yaptırıma hükmedebilir.

   Mahkeme; eylemin seri muhakeme usulü kapsamında olduğu, bu usulün şüpheliye Kanunda öngörülen koşullar çerçevesinde teklif edildiği ve şüphelinin bu teklifi müdafii huzurunda özgür iradesiyle kabul ettiği kanaatine varırsa talepte belirlenen yaptırım doğrultusunda hüküm kurar. Seri muhakame usulünün şartları oluşmamışsa talebi reddeder ve soruşturmanın genel hükümlere göre sonuçlandırılması amacıyla dosyayı Cumhuriyet başsavcılığına gönderir. Mahkeme denetim görevi yaparak hüküm kurarken savcılık tarafından belirlenen suç vasfının olaya uygun olup olmadığını da değerlendirecektir. Savcılık tarafından belirlenen suç vasfı olaya uygun değilse, mahkeme hakimi, kendisinin tespit ettiği suç vasfıyla hüküm kuramaz, bu durumda talebi reddederek dosyayı savcılığa iade etmek zorundadır. Mahkemenin hükmü; varsa mağdur, suçtan zarar gören veya genel hükümlere göre katılma hakkını hâiz olan kişilere tebliğ edilir. Seri muhakeme usulüne tabi suçlara bakma görevi asliye ceza mahkemesi tarafından yerine getirilecektir.

   Seri muhakeme usulünün herhangi bir sebeple tamamlanamaması veya mahkemece soruşturmanın genel hükümlere göre sonuçlandırılması amacıyla dosyanın Cumhuriyet başsavcılığına gönderilmesi hâllerinde, şüphelinin seri muhakeme usulünü kabul ettiğine ilişkin beyanları ile bu usulün uygulanmasına dair diğer belgeler, takip eden soruşturma ve kovuşturma işlemlerinde delil olarak kullanılamaz.

Seri Muhakeme Usulünün Uygulanamayacağı Haller

Aşağıdaki hallerde seri muhakeme usulü uygulanamaz:

• Resmî mercilere beyan edilmiş olup da soruşturma dosyasında yer alan adreste bulunmama veya yurt dışında olma ya da başka bir nedenle şüpheliye ulaşılamaması (Seri muhakeme usulünün uygulanmasını teklif etmek amacıyla şüpheli hakkında zorla getirme kararı verilemez ve yakalama emri düzenlenemez.)

• Önödeme ve uzlaştırma kapsamındaki suçlar 

• Şüphelinin mazeretsiz olarak hüküm kuracak mahkemeye gelmemesi (Hüküm kuracak mahkemenin şüphelinin özgür iradesiyle bu yolu seçtiğini en hızlı biçimde dinlemesi gerekir.)

• Suçun iştirak hâlinde işlenmesi durumunda şüphelilerden birinin bu usulün uygulanmasını kabul etmemesi 

• Seri muhakeme usulü kapsamına giren bir suçun, kapsama girmeyen başka bir suçla birlikte işlenmiş olması 

• Yaş küçüklüğü, akıl hastalığı, sağır ve dilsizlik hâlleri

• Resmî mercilere beyan edilmiş olup da soruşturma dosyasında yer alan adreste bulunmama, yurt dışında olma ya da başka bir nedenle şüpheliye ulaşılamaması hâli